USG ginekologiczne we Wrocławiu

USG ginekologiczne to ultrasonograficzne badanie narządu rodnego kobiety - macicy, jajników oraz przydatków - wykorzystujące fale ultradźwiękowe. Badanie przebiega bez promieniowania jonizującego i bez nakłuwania skóry, dlatego jest nieinwazyjne i można je bezpiecznie powtarzać. W praktyce stosuje się też nazwy ultrasonografia ginekologiczna, USG narządu rodnego oraz badanie USG ginekologiczne.

Badanie pozwala uwidocznić budowę i położenie macicy, ocenić jamę macicy i błonę śluzową (endometrium) oraz obejrzeć oba jajniki. Ocenie podlega także zatoka Douglasa, w której można uwidocznić ewentualną obecność wolnego płynu. USG ginekologiczne prowadzi i opisuje lekarz, najczęściej ginekolog.

USG ginekologiczne obrazuje narządy miednicy mniejszej i opisuje cechy widocznych zmian, ale nie stawia samodzielnie rozpoznania. Ultrasonografia może szacować na przykład ryzyko, że dana zmiana jest złośliwa, natomiast ostateczny charakter ogniska potwierdza dopiero badanie histopatologiczne. Wynik USG wymaga interpretacji lekarza i nie zastępuje pełnej konsultacji ginekologicznej.

USG ginekologiczne wykonuje się trzema metodami dostępu - transwaginalną (dopochwową), przezbrzuszną i przezodbytniczą - które różnią się sposobem przyłożenia głowicy oraz dokładnością obrazu. O wyborze metody decyduje lekarz na podstawie wskazań, sytuacji klinicznej i komfortu pacjentki.

• USG transwaginalne (dopochwowe) - głowicę pokrytą jednorazową osłonką wprowadza się do pochwy, blisko ocenianych narządów. Daje najdokładniejszy obraz narządu rodnego i wymaga opróżnionego pęcherza moczowego. To metoda podstawowa.
• USG przezbrzuszne - głowicę przykłada się do powłok brzucha. Wymaga dobrze wypełnionego pęcherza moczowego, który tworzy okno akustyczne dla fali ultradźwiękowej. Wybiera się je przy dużych zmianach wykraczających poza pole głowicy dopochwowej, u kobiet niewspółżyjących oraz w ciąży.
• USG przezodbytnicze - głowicę wprowadza się przez odbytnicę. To alternatywa dla dostępu transwaginalnego, gdy nie jest on wykonalny lub akceptowany; obraz jest zwykle dokładniejszy niż w dostępie przezbrzusznym.

Dostęp transwaginalny daje najwyższą rozdzielczość, ponieważ głowica leży tuż przy narządach i nie musi pokonywać powłok brzusznych. Nie zawsze jest jednak możliwy lub wskazany. Zgodnie z zaleceniami ISUOG metodę dobiera się indywidualnie, a u kobiet, które nie współżyły, stosuje się dostęp przezbrzuszny lub przezodbytniczy - decydują wskazania i zgoda pacjentki, a nie status błony dziewiczej.

USG ginekologiczne uwidacznia zmiany w obrębie macicy, jajników i przydatków oraz opisuje ich cechy ultrasonograficzne. Badanie nie rozpoznaje samodzielnie nowotworu - opisuje cechy zmiany i szacuje jej ryzyko, a charakter ogniska potwierdza dopiero badanie histopatologiczne.

W obrębie narządu rodnego ultrasonografia ginekologiczna pozwala ocenić między innymi:

• mięśniaki macicy - ich liczbę, wielkość i położenie (klasyfikowane według lokalizacji na podśluzówkowe, śródścienne i podsurowicówkowe),
• polipy endometrium i inne zmiany w jamie macicy,
• torbiele jajników oraz inne zmiany w obrębie przydatków,
• grubość i strukturę endometrium w odniesieniu do fazy cyklu,
• obraz jajników wielotorbielowatych (PCOM),
• obecność wolnego płynu w zatoce Douglasa,
• położenie wkładki wewnątrzmacicznej (IUD),
• wczesną ciążę wewnątrzmaciczną.

Niektóre zmiany wymagają badań uzupełniających. Mięśniaki podśluzówkowe i polipy bywają dokładniej widoczne w sonohisterografii (badaniu z podaniem soli fizjologicznej do jamy macicy) lub w histeroskopii, ponieważ sama ultrasonografia ma w ich ocenie ograniczenia.

Ocena ryzyka zmian jajnika - O-RADS i modele IOTA

Aby ujednolicić opis zmian jajnika, stosuje się systemy oceny ryzyka. System O-RADS, opracowany przez Amerykańskie Kolegium Radiologii (ACR), porządkuje cechy zmiany w kategorie ryzyka złośliwości, a modele IOTA (ADNEX i Simple Rules) szacują to ryzyko na podstawie zestawu cech ultrasonograficznych. Narzędzia te oceniają prawdopodobieństwo - niskie, pośrednie lub wysokie ryzyko - i pomagają zaplanować dalsze postępowanie: obserwację, badanie uzupełniające lub konsultację ginekologiczno-onkologiczną. Oznaczenie markera CA-125 bywa oceniane jako uzupełnienie obrazu. Żaden z tych systemów nie stawia rozpoznania nowotworu; ostatecznie rozstrzyga badanie histopatologiczne.

Wskazaniem do USG ginekologicznego są objawy zgłaszane przez pacjentkę, kontrola wcześniej rozpoznanych zmian oraz badania profilaktyczne narządu rodnego. Decyzję o wykonaniu i zakresie badania podejmuje lekarz ginekolog.

• nieregularne, obfite lub bolesne miesiączki oraz krwawienia między miesiączkami,
• krwawienia po menopauzie,
• ból podbrzusza i dolegliwości w obrębie miednicy mniejszej,
• kontrola wcześniej stwierdzonych mięśniaków macicy i torbieli jajników,
• ocena narządu rodnego w okresie starań o dziecko oraz w diagnostyce niepłodności,
• podejrzenie zespołu policystycznych jajników (PCOS),
• kontrola położenia wkładki wewnątrzmacicznej,
• potwierdzenie i ocena umiejscowienia wczesnej ciąży,
• badania profilaktyczne u kobiet bez objawów.

USG ginekologiczne bywa elementem szerszej oceny, gdy lekarz analizuje także sąsiednie narządy. Uzupełnieniem w ramach układu moczowo-płciowego może być wtedy USG nerek, a w profilaktyce kobiet wartościowym badaniem pozostaje USG piersi.

Kiedy w cyklu wykonać USG ginekologiczne?

U kobiet miesiączkujących rutynowe USG ginekologiczne najlepiej wykonać w pierwszej połowie cyklu, najczęściej między 5. a 10. dniem. Endometrium jest wtedy najcieńsze, co daje najczytelniejszy obraz jamy macicy. Nie jest to bezwzględny wymóg - w sytuacjach pilnych badanie wykonuje się w dowolnym dniu cyklu, także podczas miesiączki.

Przygotowanie do USG ginekologicznego zależy od metody dostępu, dlatego sposób badania warto ustalić wcześniej z lekarzem. Dostęp przezbrzuszny wymaga wypełnionego pęcherza moczowego, a transwaginalny - pęcherza opróżnionego. Badanie nie wymaga bycia na czczo ani specjalnej diety.

• USG przezbrzuszne - około godziny przed badaniem zaleca się wypić około 1-1,5 litra niegazowanej wody i nie oddawać moczu, aby pęcherz pozostał wypełniony.
• USG transwaginalne - bezpośrednio przed badaniem należy oddać mocz, ponieważ wymaga ono opróżnionego pęcherza.

Jak przebiega badanie?

W dostępie transwaginalnym lekarz wprowadza do pochwy cienką głowicę pokrytą jednorazową osłonką, co może wiązać się z niewielkim, przejściowym dyskomfortem. W dostępie przezbrzusznym głowicę przesuwa się po skórze brzucha pokrytej żelem. Przed badaniem transwaginalnym pacjentka jest informowana o jego przebiegu i wyraża zgodę; zgodnie z zaleceniami ISUOG możliwa jest obecność osoby towarzyszącej.

Samo badanie trwa zwykle kilkanaście minut. Po jego zakończeniu pacjentka otrzymuje opis wyniku wraz z omówieniem. Szczegóły poszczególnych badań przedstawia pełna oferta pracowni USG.

USG przezpochwowe jest badaniem obrazowym pierwszego rzutu u kobiet z krwawieniem po menopauzie, ponieważ pozwala ocenić grubość i strukturę endometrium. Cienkie endometrium wiąże się z niskim ryzykiem raka błony śluzowej macicy, ale samo USG nie wyklucza go całkowicie.

Grubość endometrium mierzy się w ustandaryzowany sposób, w najgrubszym miejscu, obejmując obie warstwy błony śluzowej. U kobiet miesiączkujących grubość zmienia się wraz z fazą cyklu, dlatego pojedyncza wartość nie jest sama w sobie wskaźnikiem choroby. Inaczej ocenia się sytuację po menopauzie.

U kobiety z krwawieniem po menopauzie endometrium o grubości do około 4 mm oznacza niskie ryzyko raka błony śluzowej macicy. Taki wynik ma jednak granice: cienkie endometrium nie wyklucza rzadszych typów raka, a krwawienie utrzymujące się lub nawracające wymaga oceny histopatologicznej niezależnie od grubości błony śluzowej. Dlatego zgodnie z aktualnymi zaleceniami ACOG u większości pacjentek z krwawieniem po menopauzie samo USG nie wystarcza - łączy się je z pobraniem wycinka endometrium (biopsją). Ultrasonografia wskazuje, kiedy potrzebna jest dalsza diagnostyka, natomiast rozpoznanie stawia badanie histopatologiczne.

Inaczej traktuje się przygodnie wykryte pogrubienie endometrium u kobiety po menopauzie bez krwawienia. Taki wynik nie wymaga rutynowo dalszej diagnostyki, a decyzję podejmuje się indywidualnie, biorąc pod uwagę czynniki ryzyka. O interpretacji wyniku i dalszym postępowaniu zawsze decyduje lekarz.

USG ginekologiczne nie jest tym samym badaniem co USG prenatalne. Badanie ginekologiczne może potwierdzić wczesną ciążę i jej umiejscowienie w jamie macicy, natomiast USG prenatalne to przesiewowa ocena rozwoju i budowy płodu wykonywana w ściśle określonych tygodniach ciąży.

We wczesnej ciąży ultrasonografia ginekologiczna uwidacznia pęcherzyk ciążowy, a następnie pęcherzyk żółtkowy, którego obecność w jamie macicy potwierdza ciążę wewnątrzmaciczną. Badanie pomaga też różnicować ciążę prawidłowo umiejscowioną z ciążą pozamaciczną.

Podejrzenie ciąży pozamacicznej

W podejrzeniu ciąży pozamacicznej w USG poszukuje się pustej jamy macicy oraz zmiany w obrębie przydatków. Rozpoznania nie stawia się jednak na podstawie samego obrazu - ocenia się go łącznie z objawami pacjentki i poziomem hormonu ciążowego (beta-hCG), a sytuacja ta wymaga pilnej konsultacji. To jeden z powodów, dla których wynik USG zawsze interpretuje lekarz.

USG prenatalne - inny cel i harmonogram

USG prenatalne ocenia płód i wykonuje się je w wyznaczonych oknach czasowych. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) badania przesiewowe planuje się między 11. a 14. tygodniem, między 18. a 22. tygodniem oraz w okolicach 28.-32. tygodnia ciąży. USG ginekologiczne ma inny cel - ocenia narządy miednicy mniejszej, a nie rozwój płodu.

USG ginekologiczne jest badaniem bezpiecznym - nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, jest nieinwazyjne i można je powtarzać, także w ciąży. Nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do ultrasonografii, istnieją natomiast ograniczenia dotyczące dostępu transwaginalnego.

Dostępu transwaginalnego nie stosuje się u kobiet, które nie współżyły, przy braku zgody lub akceptacji pacjentki, a niekiedy także z przyczyn klinicznych. W takich sytuacjach badanie wykonuje się drogą przezbrzuszną lub przezodbytniczą, dlatego brak możliwości badania dopochwowego nie oznacza rezygnacji z USG.

Badanie ma też ograniczenia diagnostyczne. Ultrasonografia opisuje cechy zmian i szacuje ich ryzyko, ale nie rozpoznaje nowotworu - rozpoznanie wymaga badania histopatologicznego. Trafność oceny zależy od doświadczenia osoby badającej, jakości aparatu oraz warunków badania, a część zmian (na przykład mięśniaki podśluzówkowe czy polipy) bywa dokładniej widoczna w badaniach uzupełniających. USG ginekologiczne nie zastępuje również cytologii - to badania o różnym celu, ponieważ USG obrazuje narządy, a cytologia ocenia komórki szyjki macicy.

Powyższe informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej. O kwalifikacji do badania, jego przebiegu i interpretacji wyniku decyduje lekarz podczas indywidualnej wizyty.

USG ginekologiczne w Bas Clinic wykonujemy przy ul. Opatowicka 132 we Wrocławiu, w ramach pracowni USG. Badanie jest prywatne i nie wymaga skierowania.

Cena USG ginekologicznego zależy od zakresu badania i metody dostępu. Aktualne stawki znajdziesz w cenniku, a termin umówisz telefonicznie pod numerem +48 690 511 511 lub przez formularz rejestracji. Pracownia przyjmuje w dni powszednie w godzinach 9:00 - 17:00.

Wynik USG ginekologicznego nie zastępuje konsultacji lekarskiej - jego interpretacja oraz decyzja o dalszym postępowaniu zawsze należą do lekarza.

1. Strachowski LM, Jha P, Phillips CH i wsp. O-RADS US v2022: An Update from the ACR Ovarian-Adnexal Reporting and Data System US Committee. Radiology 2023;308(3):e230685 (PMID 37698472).
2. Van Calster B, Van Hoorde K, Valentin L i wsp. Evaluating the risk of ovarian cancer before surgery using the ADNEX model. BMJ 2014;349:g5920 (PMID 25320247).
3. Timmerman D, Testa AC, Bourne T i wsp. Simple ultrasound-based rules for the diagnosis of ovarian cancer. Ultrasound Obstet Gynecol 2008;31(6):681-690 (PMID 18504770).
4. Timmerman D, Planchamp F, Bourne T i wsp. ESGO/ISUOG/IOTA/ESGE Consensus Statement on preoperative diagnosis of ovarian tumors. Ultrasound Obstet Gynecol 2021;58(1):148-168 (PMID 34107646).
5. ISUOG Education Committee. Recommendations for basic training in obstetric and gynecological ultrasound. Ultrasound Obstet Gynecol 2014;43(1):113-116 (PMID 24259320).
6. Leone FPG, Timmerman D, Bourne T i wsp. Terms, definitions and measurements to describe the sonographic features of the endometrium and intrauterine lesions (IETA consensus). Ultrasound Obstet Gynecol 2010;35(1):103-112 (PMID 20014360).
7. American College of Obstetricians and Gynecologists. Committee Opinion No. 734: The Role of Transvaginal Ultrasonography in Evaluating the Endometrium of Women With Postmenopausal Bleeding. Obstet Gynecol 2018;131(5):e124-e129 (PMID 29683909).
8. Smith-Bindman R, Kerlikowske K, Feldstein VA i wsp. Endovaginal ultrasound to exclude endometrial cancer and other endometrial abnormalities. JAMA 1998;280(17):1510-1517 (PMID 9809732).
9. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). NG126: Ectopic pregnancy and miscarriage: diagnosis and initial management. 2019 (aktualizacja 2023).
10. Teede HJ, Tay CT, Laven JJE i wsp. Recommendations From the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. J Clin Endocrinol Metab 2023;108(10):2447-2469 (PMID 37580314).
11. Munro MG, Critchley HOD, Broder MS, Fraser IS. The FIGO classification of causes of abnormal uterine bleeding (PALM-COEIN). Int J Gynecol Obstet 2011;113(1):3-13.
12. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP), Sekcja Ultrasonografii. Rekomendacje w zakresie przesiewowej diagnostyki ultrasonograficznej w ciąży. Ginekologia Polska 2020.
13. StatPearls (NCBI Bookshelf): Pelvic Ultrasound (NBK470360); Gestational Sac Evaluation (NBK551624); Sonography Postmenopausal Assessment (NBK570641); Postmenopausal Bleeding (NBK562188).